Welke woorden verdwijnen uit het narratief over energie en warmte? Welke intermediairs hebben het vertrouwen van jouw doelgroep(en)? Welke context maakt jouw gemeente of regio uniek? En wat betekent dat voor campagnes en participatietrajecten?

Deze en andere onderwerpen kwamen op 2 december 2025 aan bod tijdens de bijeenkomst 'taal, gedrag en impact', op de 10e verdieping van de University of Amsterdam bij de Amsterdam School of Communication Research (ASCoR). De 55 deelnemers spraken vele verschillende talen: overheidsjargon, bétataal, B1, campagnetaal, voorlichtingstaal, participatietaal en academische taal. Maar is dat een gegeven of kunnen we dichter bij elkaar komen? Een korte terugblik, met presentaties en links voor meer informatie.

Strategische taal in de energie- en warmtetransitie: van instrument tot ecologie

De bijeenkomst in Amsterdam was onderdeel van een langer lopend onderzoek door communicatiewetenschapper Jeroen Jonkman. Hij onderzoekt de rol van taal in de warmte- en energietransitie. Hij organiseerde onder andere vier focusgroepen met communicatieprofessionals, die in verschillende rollen aan de energie- en warmtetransitie werken. Op 2 december deelde hij zijn tussentijdse resultaten, maar hij verwerkt de gesprekken en inzichten óók in het opstellen van zijn publicatie hierover. De onderzoeksvraag is:

Hoe geven communicatieprofessionals in de Nederlandse energie- en warmtetransitie vorm aan opvattingen over hun eigen professionele rol, publieksbeelden en taalpraktijken in strategische communicatie met burgers en andere stakeholders?

Aan de hand van citaten uit de focusgroepen nam Jeroen de deelnemers mee in zijn onderzoek. Uit de studie blijkt dat communicatieprofessionals zichzelf vooral zien als 'vertaler', bijvoorbeeld in de rol van beleidsvertaler richting stakeholders. Hij introduceerde aan de hand daarvan het idee van een ‘communicatie ecologie’; een model dat zichtbaar maakt dat er in de energie- en warmtetransitie verschillende taalsystemen zijn. Het in beeld brengen van die ecologie kan communicatieprofessionals helpen om beter zicht te krijgen op de vele intermediairs die een rol spelen in verschillende communicatie opgaven. Ieder met hun eigen taal, framing en speerpunten.

Stap voor stap verduurzamen

Eén van de inzichten uit het onderzoek van Jeroen is een verschuiving van het ‘klimaatverhaal’, dat vooral op het probleem ingaat, naar een frame waarbij instrumentele oplossingen en persoonlijke relevantie voorop staan.

De presentatie van Mariette Pasman en Simone van Straalen van het ministerie van VRO illustreert deze  beweging aan de hand van de campagne ‘Verbeter je huis’. In hun presentatie delen ze het meest recente narratief van het ministerie op het gebied van bouwen en energie. Ook daarin komt het woord ‘klimaat’ niet meer voor. We gaan met de zaal in gesprek over de complexiteit om tot een gedeeld verhaal te komen. Met inhoudelijk experts, beleidsmaker, gedragsdeskundiger én natuurlijk de politiek, die van kleur en toon kan veranderen zodra je verhaal op papier staat.

Ook Mariette en Simone tonen voorbeelden van strategische samenwerking met intermediairs, zoals Funda en de Libelle. Maar vooral gemeenten, woningcorporaties en energiebedrijven zijn onmisbaar in de samenwerking, óók op het gebied van communicatie. Daarom sluiten ze de presentatie af met een oproep: neem contact op met mariette.pasman@minbzk.nl om samen te werken aan de doorontwikkeling van de Verbeter je Huis campagne.

Gedragskennis inzetten bij windprojecten

De 55 deelnemers van de bijeenkomst hadden een primeur: het werkblad ‘Wind en gedrag. Gedragskennis inzetten bij windprojecten’ is op 2 december digitaal gepubliceerd op de website van het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP RES). Sara Wortelboer nam de deelnemers aan de hand van een aantal stellingen mee in het onderzoek, dat ze samen met Chantal van der Leest uitvoerde. Bijvoorbeeld: 

Wat doe je op momenten van extreem veel weerstand?
A. Stoppen, deze aanpak werkt blijkbaar niet
B. Onderzoeken waar het vandaan komt en proberen bij te sturen
C. Doorgaan, je bent bijna bij een doorbraak
Hoewel het per project kan verschillen, is C vanuit de gedragskennis het meest waarschijnlijk

En over taal gesproken: onthoud de begrippen place attachment en transitiepijn. Dit gaat over een diepe, vaak onzichtbare band die tussen mens en omgeving kan ontstaan. Een ingreep in die omgeving kan pijn of zelfs gevoelens van rouw oproepen. Kies dan niet voor communicatie over procedures of CO2 besparing, maar erken de zorgen die bewoners voelen.

Leestips

De sprekers kregen de volgende boeken cadeau. Ken jij ze al?

F*ck de klimaatverandering?!
In F*ck de klimaatverandering?! laten tien toonaangevende strategen en creatieven zien waarom het huidige klimaatverhaal niet meer werkt en hoe nieuwe perspectieven wél kunnen leiden tot urgentie, beweging en echte klimaatactie.

Meer lezen

Klimaatpsychologie
Klimaatpsychologie is relevanter dan ooit, nu we worden overvallen door alle klimaatveranderingen. De verschillende auteurs geven dit jonge vakgebied zowel wetenschappelijke als praktische diepgang. Klimaatpsychologie belicht de veelzijdige invloed van klimaatverandering op het menselijk welzijn, variërend van fysieke gezondheid tot mentale veerkracht.

Meer lezen

Bezorgde brieven
In dit brievenboek beschrijven Marjan Minnesma en Jan Terlouw in 2021 hun zorgen over de steeds snellere klimaatverandering, over de bedreigingen van de natuur en de mensheid. Maar het zijn geen doemberichten die ze elkaar sturen. Een aanstekelijke en inventieve briefwisseling tussen twee gedreven mensen over de allesbepalende rol van het klimaat voor een leefbare toekomst en welke andere aanpak van problemen nodig is.

Meer lezen

Presentaties

Wil je alles nog een keer nalezen? Hieronder vind je de presentaties die zijn gegeven tijdens de bijeenkomst.